U bent hier  » Wadanog » Dries van Agt

Dries van Agt

Volkskrant 16-08-2010, pagina 18

Alarm! CDA moet op zijn schreden terugkeren

dries van AgtOnlangs is het CDA in onderhandeling getreden met de VVD en de PVV. De onderhandelingen hebben ten doel een kabinet te vormen dat bestaat uit ministers van de VVD en van mijn partij en dat zal worden gedoogd door de Tweede Kamerfractie van de PVV.

Dit kabinet zal berusten op tweeërlei grondslag: een regeerakkoord tussen VVD en CDA alsmede een gedoogakkoord van die twee met de PVV. Op vrijdag 30 juli hebben de fractievoorzitters in de Tweede Kamer van de drie genoemden een gezamenlijke verklaring uitgegeven, een verlovingsakte waarin de contouren van deze akkoorden worden getrokken.

Willen wij dit werkelijk? In de VVD tonen de ruiterij en het voetvolk zich kennelijk vergenoegd, in de gelederen van de PVV vibreert het welbehagen. Anders is het bij het CDA. Daar is heel wat tegenzin, zelfs gemor. Instemming is er ook, want het is wel een meevaller dat de partij toch weer aan de macht komt. Maar vooral is er berusting. Naar huidig vooruitzicht zal het CDA-congres straks de totstandkoming van het thans beoogde kabinet niet beletten.

Velen, ook in het CDA, menen dat de vorming van een ‘VVD/CDA plus PVV’-kabinet de enige nog resterende mogelijkheid is om ons land nog aan een missionair kabinet te helpen. Daarom zou het voor het CDA aanvaardbaar zijn, wellicht zelfs moreel geboden, om hieraan deel te nemen.

De poging een Paars-plus kabinet te vormen, is gestrand op weigeringen van zowel de VVD als de PvdA. Zij hebben verklaard: zulk een coalitie is nu niet mogelijk. Volgens de gespreksgenoten van de VVD in die informatiefase (PvdA, D66 en GroenLinks) vormde de nog altijd openstaande eventualiteit van een ‘kabinet over rechts’ een onoverkomelijk obstakel. Dat obstakel moest eerst uit de weg worden geruimd. Dat zou zeker gebeuren, verwachtten die gesprekpartners, want CDA-fractievoorzitter Verhagen had tijdens een debat in de Tweede Kamer op 29 juni aan de PVV een aantal spijkerharde voorwaarden omtrent de rechtsstaat gesteld waaraan Wilders en de zijnen niet zouden kunnen voldoen zonder zichzelf te verloochenen. Zonder aanvaarding van die condities zou het CDA geen onderhandelingen met de PVV beginnen over politieke samenwerking.

Geen poging is ondernomen om een VVD/PvdA/CDA kabinet te maken. Dat komt omdat Cohen die formule bij herhaling heeft afgewezen. Hij wilde zich niet laten omklemmen door twee in zijn ogen rechtse coalitiegenoten die samen aanzienlijk groter zijn. Maar deze formule à trois had verbreed kunnen worden, bij voorbeeld door D66 erbij te betrekken en eventueel ook nog GroenLinks (Paars-plus met het CDA). Deze mogelijkheid is niet onderzocht.

Er zijn nog meer mogelijkheden om zonder de PVV te regeren. Te denken valt aan een parlementair minderheidskabinet van CDA en VVD, eventueel samen met D66. Dat zou vaak zijn aangewezen op meerderheden ad hoc in het parlement en daardoor een ongewis bestaan leiden. Minder ongewis dan het lijkt evenwel, want het zou menigmaal steun van links krijgen als de PVV het ten val dreigt te brengen. Datzelfde geldt voor een extraparlementair kabinet dat niet berust op afspraken met Kamerfracties maar daarmee wel banden heeft.

Ook is er nog de mogelijkheid om een zakenkabinet te formeren bestaande uit personen met diverse ideologische profielen, mensen van onbetwist gezag, met een rijke ervaring en een vertrouwenwekkende signatuur. Bewindslieden dus van het allooi Rinnooy Kan, Wijffels, Winsemius, Wallage. Zulk een equipe zou zo imponerend zijn dat parlementaire fracties ervoor zouden huiveren het om te brengen, beducht voor de afstraffing die ze hiervoor van het electoraat kunnen krijgen. Zonder samenwerking met de PVV zou Nederland dus allerminst reddeloos zijn.

Er komen nu onderhandelingen over een regeerakkoord en een gedoogakkoord. Aan elk van die onderhandelingen gaat Wilders deelnemen. Zelfs met de keuze van de ministers en de staatssecretarissen zal hij zich mogen bemoeien, is intussen afgesproken. Valt het nu nog vol te houden dat hier een minderheidskabinet in de maak is? De onderhandelingen gaan zich naar aard en uitkomst voltrekken in een dichte mist.

Volgens de verlovingsakte zal de PVV het nader te onderhandelen regeerakkoord op onderdelen steunen. Welke onderdelen, dat staat nog te bezien. Zoveel is echter wel zeker dat Wilders een dikke vinger in de pap zal hebben bij de bereiding van dat regeerakkoord. ‘In het gedoogakkoord zullen de afspraken moeten staan over de invulling van de maatregelen van de bezuinigingen’, lezen we.

Maar wat zullen we de PVV naast die afspraken nog meer moeten aanbieden? ‘In ieder geval harde afspraken over immigratie, integratie en asiel, veiligheid en ouderenzorg.’

Wat zullen die harde afspraken over immigratie, integratie en asiel inhouden? Het programma van de PVV over dit onderwerp staat bol van schokkende teksten. De radicaalste hiervan zullen, mogen we aannemen, helemaal niet worden opgenomen in het gedoogakkoord. Dus geen verbod van de Koran, geen bouwstop voor moskeeën, geen afspraak dat alle islamitische scholen gesloten zullen worden, geen belasting op hoofddoekjes.

Maar het PVV-programma stelt ook eisen die Wilders waarschijnlijk zal pogen althans gedeeltelijk gerealiseerd te krijgen. Bijvoorbeeld de eis van een volledige immigratiestop voor mensen uit islamitische landen. De eis dat immigranten pas na 10 jaar werken in Nederland in aanmerking kunnen komen voor een uitkering en dan nog alleen indien zij goed Nederlands spreken. De eis dat criminelen, tenzij zij de Nederlandse nationaliteit hebben, na het uitzitten van hun straf meteen over de grens worden gezet. En dat vreemdelingen zonder baan ook het land uit moeten.

Elk van deze eisen is onaanvaardbaar, geen ervan mag ook maar gedeeltelijk worden ingewilligd.

In de paragraaf van het PVV-verkiezingsprogramma over veiligheid treffen we een aantal verontrustende passages aan. Er moeten hoge minimumstraffen komen en zwaardere maximumstraffen. Taakstraffen moeten worden afgeschaft, ook de vervroegde invrijheidstelling bij goed gedrag, ook de maatregel van terbeschikkingstelling (tbs) voor pathologisch misvormde delinquenten. Ingevoerd moet worden ‘etnische registratie’. In het hele land wordt waarvoor dan ook preventieve fouillering geoorloofd.

Al met al een zeer ingrijpende dehumanisering van ons strafrechtelijk stelsel en een ernstige beschadiging van onze rechtsstaat. Tegen deze pogingen tot vergroving behoren we ons teweer te stellen.

Hierboven zijn de onderwerpen besproken die met name worden genoemd in de verlovingsakte. Maar de opsomming in die verklaring is niet limitatief (‘in ieder geval’). Er zijn dus meer PVV-denkbeelden die in de akkoorden terecht kunnen komen.

Over het buitenlands beleid wordt gezegd dat ‘de strijd tegen de islam het kernpunt van ons beleid moet worden’. Verder: ontwikkelingshulp beperken tot noodhulp. En ‘staak alle subsidies aan de anti-Israël-industrie, zoals ICCO, Oxfam Novib’. Geen Palestijnse staat naast Israël. De Palestijnen moeten hun heil maar in Jordanië zoeken. Deze ideeën gaan dwars in tegen het geldende internationale recht (VN-resoluties, verdragen, uitspraak van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag).

Weerzinwekkend is de uitspraak dat Grondwetsartikel 90 – ‘De regering bevordert de internationale rechtsorde’ – moet worden geschrapt. Dat zal niet gebeuren aangezien de daarvoor vereiste meerderheid ontbreekt, maar het is wel een treffende illustratie van een ideologie die monomaan gericht is op eigen land, die het internationale recht met verachting bejegent en die lak heeft aan onrecht en nood elders ter wereld. Een doodschop voor internationale solidariteit.

Over Europa louter smalende teksten. ‘Die club in Brussel’, ‘de EU gaat steeds meer lijken op de oude Sovjet-Unie’ en ‘Europa wordt in rap tempo Eurabië’. ‘Weg met de Polen op onze arbeidsmarkt en laat geen Roemenen en Bulgaren binnen.’

Nederland is een van de (zes) stichters van het zich verenigende Europa. Wie wil minister van Buitenlandse Zaken worden in een kabinet dat zich mede overeind houdt met de steun van een groepering die over Europa zulke bevuilende taal spreekt?

Tot zover over de mogelijke inhoud van de basisakkoorden. Maar er is meer. VVD en CDA hebben met de PVV vastgelegd dat zij van mening verschillen over de aard van de islam: religie of (politieke) ideologie, dat zij die verschillen accepteren, het elkaar volledig gunnen zich hierover naar believen te uiten en er naar te handelen. Hieruit volgt dat Wilders ook na het aantreden van het kabinet zich kan blijven uitlaten zoals hij tot dusver heeft gedaan. Het is aannemelijk dat deze vrijheid van meningsuiting zal gelden voor het hele PVV-repertoire.

Zo rijst de principiële vraag: willen we ‘ons’ kabinet in leven laten houden door een politieke fractie die een verwerpelijke ideologie heeft en die zal voortgaan deze te verkondigen? Willen we voor ons voortleven gekoppeld worden en blijven aan beademingsapparatuur waarvan Wilders de knop bedient? De gerespecteerde VVD’er Frans Weisglas, voormalig voorzitter van de Tweede Kamer, heeft er zijn verwondering over uitgesproken dat zijn partij en het CDA ‘zich met huid en haar aan de PVV hebben uitgeleverd’.

Door de PVV te verheffen tot de staat van quasi-regeringsdeelnemer maken we die partij salonfähig is al vaak gezegd. Andere commentatoren hebben gesproken over het aldus verlenen van een zekere legitimatie aan de PVV. Wat de PVV nastreeft, staat haaks op basiswaarden van het CDA. Wilders is er op uit grondrechten te ontnemen aan minderheden in onze samenleving of deze althans zoveel mogelijk in te perken. Hij en de zijnen polariseren met verve en blazen tegenstellingen in onze samenleving aan.

Enkele jaren geleden heeft de toenmalige voorman van het CDA een campagne voor herstel van waarden en normen gelanceerd. Is het daarmee te verenigen dat wij ons nu innig zouden verbroederen met een groepering die opvalt door het kwetsen van minderheden zowel door de bruuske inhoud van haar voorstellen als door de honende taal waarin zij deze poneert?

In NRC Handelsblad van 7 augustus hebben twee hoogleraren uit de VVD pastorale woorden gesproken. Als je de PVV laat meedoen, gaat die geleidelijk milder worden en zich ontwikkelen tot ‘een mainstream burgerlijke partij’, aldus Tom Zwart. Dat zou nog moeten blijken. Aanstonds prangt hierbij de vraag hoeveel jaren voor dat proces van verburgerlijking nodig zouden zijn. En hoeveel schade intussen aan onze rechtsstaat zal worden toegebracht.

Frank Ankersmit spreekt ook sussende woorden: ‘Ik kan mij niet voorstellen dat politieke partijen als de VVD en het CDA omwille van het behoud van een coalitie bereid zouden zijn ook maar een druppel PVV-water te doen in de nu nog onversneden wijn van de rechtsstaat’. Dit is, vrees ik, een overmaat aan sereen optimisme. Vooralsnog deel ik de zorgen die een andere hooggeleerde, de emeritus Jan Vis, op 3 augustus in dezelfde krant heeft verwoord.

Onze partij moet, zichzelf getrouw, bewerkstelligen dat de Kamerfractie terugkeert op haar schreden.

Mr. A.A.M. van Agt (CDA) was minister-president van 1977 tot ’82 en minister van Justitie in de kabinetten-Biesheuvel I en II (1971-’73) en het kabinet-Den Uyl (1973-’77). Hij maakt ernstig bezwaar tegen de totstandkoming van een kabinet van VVD en CDA dat van gedoogsteun van de PVV afhankelijk is. Als machthebber zal Wilders echt niet milder zijn.