U bent hier  » Wadanog » Dries van Agt » Battir werelderfgoed?

Battir werelderfgoed?

In Battir telt de week acht dagen

uit de Volkskrant 24/5/2013

Het Palestijnse Battir wordt bedreigd door de bouw van de Israëlische Muur. Maar er is een sprankje hoop: ook in Israël wordt beseft dat het dorp een uniek ecosysteem bezit.

BATTIR - Mohammed Qeisy legt zijn houweel over zijn schouder en begint de klim naar het dorp Battir. 'Ik ben nog jong, zegt de 65-jarige landbouwer met een grimas, 'maar die muur wordt mijn dood, als hij er komt.' Aan weerszijden van het steile pad liggen terrassen met honderden zorgvuldig onderhouden landbouwperceeltjes. Het enige geluid is het gekabbel van water door de stenen goten, die hier al sinds de Romeinse tijd het irrigatiesysteem vormen. Ooit was dit ecosysteem standaard in de heuvels van Judea, maar nu is het zo uniek dat Palestijnen en Israeliërs de handen ineen hebben geslagen om het van de ondergang te redden. Als er niets gebeurt, zal Israëls scheidingsbarrière hier binnenkort een afschuwelijke wond slaan.

Dorpelingen en milieubeweging hebben hun eerste succes geboekt. Begin deze maand bepaalde het Israëlische Hooggerechtshof dat het leger moet zoeken naar een aanvaardbaar compromis. 'Ik heb weer hoop gekregen', zegt Qeisy. 'Mijn leven lang heb ik gewerkt volgens de traditionele methode, hoewel ik weet dat het effectiever kan met watertanks en druppelirrigatie. Maar mijn vader deed het zo, mijn grootvader en diens vader. Niets is belangrijker dan traditie.'

De Qeisy's vormen een van de acht chamula's - familieclans - die Battir telt. Een belangrijk getal. 'Ons dorp is de enige plaats op aarde waar de week acht dagen telt', zegt burgemeester Akran Bader. Zijn grap slaat op de irrigatiecyclus. Iedere nacht loopt het water uit zeven bronnen via een centrale goot in een poel. Bij het aanbreken van de dag waadt een voorman van een van de chamula's naar het midden en verricht een peiling. Die bepaalt hoeveel elke familie binnen de clan mag aftappen. Vervolgens stroomt het water door een uitgebreid systeem van stenen goten naar de juiste adressen. De richting wordt bepaald door het afsluiten of openen van een deel van de kanaaltjes. De chamula mag het water gebruiken tot zonsondergang. In de nacht stroomt de poel weer gedeeltelijk vol, waarna het in de ochtend de beurt is aan een andere clan. Zo gaat het al vele honderden jaren.

Werelderfgoed
In het gemeentehuis hangt een ingelijste oorkonde uit 2011, waarin Unesco Battir de 'Melina Mercouri Prijs' toekent als beloning voor het conserveren van zijn erfgoed. 'Een aantal jaren geleden hebben vertegenwoordigers van alle acht chamula's besloten de traditionele landbouwmethode ongewijzigd te handhaven', vertelt Bader. Hij hoopt nu dat Unesco zijn dorp snel tot werelderfgoed zal uitroepen. Omdat een deel van het dorp in Israël ligt, is daar een gezamenlijk Israëlisch-Palestijns initiatief voor nodig. Aanvankelijk ruzieden de Palestijnen, maar Bader zegt nu de steun te hebben van de regering in Ramallah.

Als Unesco over de brug komt, verwacht Battir een toestroom van eco-toeristen. De gemeente heeft alvast wegwijzers laten plaatsen. Volgende maand gaat het eerste hotel open.

Al tien jaar bouwt Israël op de Westelijke Jordaanoever aan een 'veiligheidshek', al gaat het in feite om het aanbrengen van een fysieke scheiding tussen mettertijd in te lijven delen en de rest van het bezette gebied. 20 procent van de beoogde zevenhonderd kilometer is nog onvoltooid. De hekwerken en betonnen muren van de scheidingsbarrière verwoesten niet alleen het leven van de Palestijnen die er in de buurt wonen, maar ook het landschap. Nergens is dat laatste zo goed zichtbaar als in de grensstreek tussen Jeruzalem en Bethlehem. Het dorp Walaja is al grotendeels omgeven door draad en beton. Het terrein van het Salesianer klooster in Beit Jala wordt binnenkort doormidden gesneden, met de nonnen aan de ene kant van de muur en de monniken aan de andere.

Toch is men in Battir optimistisch gestemd. 'Onze strijd is in een paar opzichten uniek', zegt Nader Khatib, directeur van de Palestijnse afdeling van Friends of the Earth Middle East (FoEME), een van de indieners van de petitie. 'We hebben steun gekregen van de officiële Israëlische vereniging van natuurmonumenten, wat betekent dat de Israëlische overheid niet langer met één stem spreekt. En het is voor het eerst dat het Hof bereid is een uitspraak te doen over de muur op basis van het milieu.'

Speciale regeling
Onder die druk geeft het leger schoorvoetend toe. De oorspronkelijk voorziene muur komt er niet, hooguit een hekwerk met een patrouilleweg. Maar ook daarvoor zouden terrassen moeten wijken.

Burgemeester Bader zegt dat Battir een speciale regeling heeft verdiend. Op het Jordaans-Israëlische bestandsoverleg in 1949 is afgesproken dat het dorp het deel van zijn land dat in Israël kwam te liggen, zou mogen blijven bewerken. Nergens op de Westoever bestaat zoiets. Voorwaarde was dat de treinen op de spoorlijn Jaffa-Jeruzalem, die door het dal loopt, veilig zouden kunnen blijven rijden. 'Die afspraak zijn we stipt nagekomen', zegt Bader. 'Sinds 1949 is er hier geen enkel incident geweest. Maar een muur zou mensen wel eens op verkeerde gedachten kunnen brengen.'